Próbki piaskowca na terenie odbudowy Pałacu Saskiego

Rozpoczynają się obserwacje próbnych płyt kamiennych w związku z odbudową Pałaców Saskiego i Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej. 20 fragmentów piaskowca wydobytego z kilku polskich kamieniołomów, m.in. z okolic Szydłowca oraz z Dolnego Śląska, trafiło na warszawski pl. Piłsudskiego. Regularny monitoring pozwoli dostrzec zmiany właściwości kamienia poddanego wpływowi warunków atmosferycznych bezpośrednio w miejscu, w którym docelowo budulec ten będzie zdobił elewacje przywracanej zabudowy.

Kamień a odbudowa Pałacu Saskiego

Odbudowa zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego, czyli kompleksu Pałaców Saskiego i Brühla oraz trzech kamienic przy ul. Królewskiej 6, 8 i 10/12 po przeszło 80 latach od ich całkowitego zniszczenia wymaga szeregu prac przygotowawczych. Przeprowadzona na samym początku inwestycji wstępna kwerenda archiwalna zaowocowała zgromadzeniem około 4 tysięcy stron materiałów ikonograficznych, kartograficznych czy np. planów i rachunków. Archiwalia te w kolejnym kroku pozwoliły na opracowanie analizy architektonicznej wszystkich gmachów poddanych odbudowie. Dokument potwierdza, że jednym z materiałów tworzących pałacowe elewacje był piaskowiec. Z tej powszechnie stosowanej w budownictwie skały osadowej w Pałacu Saskim wykonane były m.in. balustrady czy lica filarów arkad wraz z płaskorzeźbami. Dziś czas na kolejny odcinek opowieści o kamieniu, który właśnie dotarł na warszawski pl. Piłsudskiego z różnych zakątków Polski.

Płyty z piaskowca w fazie testowania

Odtworzenie jak najwierniejszego wyglądu przywracanej zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego wymaga zastosowania materiałów, które poddane czynnikom atmosferycznym, takim jak opady deszczu i śniegu, mróz, wiatr czy nasłonecznienie, zachowają w jak największym stopniu swoje oryginalne właściwości. Przeprowadzana już na etapie prac przygotowawczych długoterminowa obserwacja piaskowca w warunkach zbliżonych do tych, w których docelowo materiał ten będzie użyty, pozwoli specjalistom w dziedzinie petrografii dokonać oceny ewentualnych zmian w jego strukturze i wyglądzie. W dalszych etapach realizacji inwestycji wnioski z obserwacji przełożą się z kolei na wybór odpowiedniego i trwałego materiału, z którego wykonane zostaną m.in. wspomniane wcześniej elementy elewacji Pałacu Saskiego.

Każda z kamiennych płyt poddanych obserwacjom posiada swoją metrykę, która określa np. typ wykorzystanego piaskowca, miejsce i datę jego wydobycia, barwę, strukturę oraz nasiąkliwość. Różne typy piaskowca charakteryzują się również różnym stopniem odporności na mróz, ścieranie, a także ogień. Ważną informacją jest także waga danej płyty, gdyż jak twierdzą producenci, niektóre z nich mogą pod wpływem wody stać się nawet dwukrotnie cięższe, co z kolei ma przełożenie na dobór odpowiednich rozwiązań konstrukcyjnych w trakcie odbudowy.

Proces odbudowy Pałacu Saskiego

Obserwacja próbnych płyt z piaskowca to tylko jeden z elementów realizowanej przy odbudowie zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego gospodarki materiałami kamiennymi. Wraz z początkiem realizacji inwestycji w 2022 r. przeprowadzono badania petrograficzne Grobu Nieznanego Żołnierza, które polegały na pobraniu próbek z baz dwóch kolumn wieńczących pomnik, a następnie analizie składu oryginalnego kamienia tworzącego niegdyś kolumnadę Pałacu Saskiego. Mające miejsce rok później badania archeologiczne na terenie Pałacu Brühla zaowocowały blisko 10 tysiącami artefaktów. Znakomitą część z nich stanowią elementy kamienne, w tym liczne dekoracje architektoniczne. O ile niektóre z nich okazały się pochodzić z innych miejsc, jak na przykład zachowana połowicznie rzeźba „Chwała” z Ogrodu Saskiego czy fragment tablicy z przedwojennej elewacji Zamku Królewskiego, o tyle pozostałe stały się przedmiotem dalszych badań i prac. Dla przypomnienia było to m.in. skanowanie 3D, czyli proces pozwalający dookreślić geometrię odtwarzanych elementów elewacji. Wyniki dotychczasowych prac stały się również przedmiotem jednego z warsztatów specjalistycznych, który dotyczył wykorzystania kamienia naturalnego na elewacjach przywracanej zabudowy. Jednym z celów zrealizowanego przez spółkę Pałac Saski cyklu warsztatów eksperckich było opracowanie tzw. księgi dobrych praktyk odbudowy.