Oryginalna dekoracja Grobu Nieznanego Żołnierza powróciła na pl. Piłsudskiego
Choć wydawać by się mogło, że dzieje Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie zostały dogłębnie zbadane, niedawno doszło do wyjątkowego odkrycia. W kwietniu 2025 r. odnalezione zostały dwie metalowe tarcze, które zdobiły kiedyś okratowanie pomnika. W toku prac okazało się, że jeden z elementów krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari jest oryginałem, który zdobił to miejsce już w dniu odsłonięcia, 2 listopada 1925 r. Druga tarcza to z kolei dzieło powojenne. Oba obiekty, które trafiły do zbiorów Muzeum Historii Polski, można przez dwa tygodnie, w tym również podczas Narodowego Święta Niepodległości, zobaczyć w przeszklonym pawilonie na pl. marsz. J. Piłsudskiego.
Tarcze Virtuti Militari zdobiące Grób Nieznanego Żołnierza
Ekspozycja, która zbiega się w czasie z setną rocznicą odsłonięcia Grobu Nieznanego Żołnierza w arkadach kolumnady Pałacu Saskiego, zawiera także informacje na temat historii obiektów. Gdy wiosną tarcze pojawiły się na jednej z aukcji dzieł sztuki, zakładano, że to awers i rewers krzyża Orderu Wojennego Virtuti Militari przygotowany na potrzeby rekonstrukcji Grobu tuż po II wojnie światowej. Analiza ekspertów Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego wykazała jednak, że tarcza z tekstem „HONOR I OJCZYZNA | 1792” – czyli rewers – jest oryginałem, który zdobił to miejsce od 1925 r. Istotną wskazówką stały się widoczne na odwrocie ślady po kulach, zgodne z powojenną dokumentacją zniszczeń. Awers z wizerunkiem orła, jak wykazała analiza, to już faktycznie dzieło powojenne.
Obie tarcze zdemontowano ok. 1964 r. podczas renowacji pomnika. Wtedy też obiekty trafiły do prywatnych zbiorów. Sześć dekad później rozpoznali je eksperci Sopockiego Domu Aukcyjnego. Dzięki staraniom Ministerstwa Kultury i Dziedzictwa Narodowego obie tarcze zostały podarowane przez Sopocki Dom Aukcyjny do zbiorów Muzeum Historii Polski.
Dekoracja Grobu Nieznanego Żołnierza w pawilonie
Tarcze, które można zobaczyć w przeszklonym pawilonie w centralnej części pl. marsz. J. Piłsudskiego, wystawiono na tle, na którym symbolicznie rozrysowano pierwotny wygląd okratowania pomnika. Obiekty zostały także specjalnie podświetlone. Dzięki temu, pomimo mniejszej o tej porze roku ilości światła dziennego, można je podziwiać w dogodnym dla siebie momencie i zwrócić uwagę na nawet najmniejszy detal kunsztownej dekoracji.
Wystawy w przestrzeni pl. marsz. J. Piłsudskiego
W bezpośrednim otoczeniu pawilonu można zobaczyć także inne pokazy, które nawiązują do historii tej okolicy. Tuż obok, na ogrodzeniu terenu odbudowy zachodniej pierzei pl. Piłsudskiego, znajdują się plansze z prezentacją Agencji Wywiadu, która przypomina o przedwojennych tradycjach łamania szyfrów w Pałacu Saskim, czyli ówczesnej siedzibie Sztabu Głównego Wojska Polskiego. Nieco dalej, po obu stronach Grobu Nieznanego Żołnierza, można zaś poznać historię tego pomnika. Wystawa plenerowa „Wspólne miejsce, wspólna pamięć. 100 lat Grobu Nieznanego Żołnierza w Warszawie” czeka na zwiedzających przez całą dobę.
