Wystawa z okazji Roku Jerzego Giedroycia na Pl. Piłsudskiego
„2026: Rok Jerzego Giedroycia – w 120. rocznicę urodzin” to pełna nazwa nowej wystawy czasowej na ogrodzeniu terenu odbudowy Pałaców Saskiego i Brühla oraz kamienic przy ul. Królewskiej w Warszawie. Ekspozycja poświęcona Jerzemu Giedroyciowi, Instytutowi Literackiemu i „Kulturze” stanowi wyraz hołdu wobec jednego z najważniejszych myślicieli politycznych XX w. Wystawa, która jest częścią obchodów ustanowionego przez Senat RP Roku Jerzego Giedroycia, powstała dzięki współpracy Stowarzyszenia Instytut Literacki KULTURA, Fundacji Kultury Paryskiej oraz Pałac Saski sp. z o.o. Działania Stowarzyszenia oraz Fundacji związane z obchodami Roku Jerzego Giedroycia zostały objęte patronatem honorowym Prezesa Rady Ministrów RP.
2026: Rok Jerzego Giedroycia
Patronat roku jest inicjatywą podejmowaną przez każdą z izb polskiego parlamentu i każdorazowo stanowi formę uczczenia pamięci zasłużonych dla kraju osób, historycznych wydarzeń, ważnych miejsc lub idei. Po raz pierwszy wyboru patrona dokonał Sejm ogłaszając rok 2001 Rokiem Stefana Wyszyńskiego i Ignacego Jana Paderewskiego. W roku 2006 uchwałą Sejmu patronem roku po raz pierwszy został Jerzy Giedroyc. W tym samym roku Senat, czyli jeden z przyszłych użytkowników odbudowywanej zachodniej pierzei Placu Piłsudskiego, przyjął uchwałę ustanawiającą Rok Języka Polskiego.
Rok obecny decyzją wyższej izby parlamentu – z okazji 120. rocznicy urodzin Jerzego Giedroycia i 80. rocznicy powstania Instytutu Literackiego – ponownie ustanowiono Rokiem Jerzego Giedroycia. Co istotne, rok ten – tym razem decyzją Sejmu RP – jest także rokiem innego członka zespołu „Kultury” Józefa Czapskiego. 130. rocznica urodzin wybitnego tego malarza i pisarza wypadła 3 kwietnia br.
Wystawę „2026: Rok Jerzego Giedroycia – w 120. rocznicę urodzin”, która przybliża tę postać, można aktualnie zobaczyć na ogrodzeniu terenu odbudowy. W uroczystym wernisażu 24 września 2026 r. udział wzięli: Anna Bernhardt, prezes Stowarzyszenia Instytut Literacki KULTURA i Fundacji Kultury Paryskiej oraz Maciej Wróbel, sekretarz stanu w Ministerstwie Kultury i Dziedzictwa Narodowego.
„Kultura” na wystawie przy Pl. Piłsudskiego
Na przestrzeni aż 90 modułów wystawienniczych, zajmujących prawie całą długość zachodniej pierzei Placu marsz. J. Piłsudskiego, na odwiedzających czeka wybór tekstów i ilustracji, przedstawiających działalność Jerzego Giedroycia i Instytutu Literackiego. Prezentowane wielkoformatowe fotografie pochodzą ze zbiorów założonego przez Giedroycia w 1946 r. Instytutu Literackiego, jednego z głównych ośrodków polskiej wolnej myśli politycznej i życia literackiego. Zdjęcia przedstawiają wybitne postaci związane z kręgiem „Kultury” paryskiej: w tym m.in. Czesława Miłosza, Zofię Hertz, Stefana Kisielewskiego, Marka Hłaskę czy Witolda Gombrowicza. Treść ekspozycji wzbogacają esencjonalne cytaty z wypowiedzi Jerzego Giedroycia. Wiele spośród nich uderza swoją aktualnością. Wystawa przygotowana w dwóch wersjach językowych, polskiej i angielskiej, zawiera również kody QR prowadzące zainteresowanych dodatkowym pogłębieniem tematu do materiałów Archiwum Instytutu Literackiego na portalu kulturaparyska.com, w tym wybranych numerów wydawanego na emigracji miesięcznika „Kultura”, którego redaktorem był Jerzy Giedroyc.
Miejska galeria sztuki wokół odbudowy Pałacu Saskiego
Wystawa poświęcona postaci Jerzego Giedroycia oraz środowisku „Kultury” paryskiej to już kolejna odsłona miejskiej galerii sztuki, jaką w przestrzeni Placu Piłsudskiego zainicjowała wraz z rozpoczęciem pierwszych prac spółka Pałac Saski. Ogrodzenie terenu inwestycji od samego początku pełni funkcje ekspozycyjne, pozwalając na organizację ogólnodostępnych – zarówno za dnia, jak i nocą – wystaw we współpracy z instytucjami kultury, muzeami czy uczelniami. Na jednej z pierwszych wystaw pn. „Okruchy Przeszłości”, powstałej dzięki kooperacji z Muzeum Powstania Warszawskiego oraz Muzeum Warszawy, znalazły się zdjęcia zabytków ruchomych wydobytych na terenie Pałacu Saskiego podczas badań archeologicznych, które prowadzono w tym miejscu w latach 2006 i 2008. Pierwsze ze wspomnianych muzeów było również partnerem kolejnej z wystaw pn. „Warszawa kiedyś i dziś. 80. rocznica wybuchu Powstania Warszawskiego”, na której zestawiono ujęcia tych samych zakątków miasta wykonane w czasie niemieckiej okupacji i samego powstania, a następnie osiem dekad później w 2024 r. Miejska galeria sztuki na Placu Piłsudskiego to także miejsce, w którym dwukrotnie już prezentowano najlepsze prace plakacistów z całego świata w ramach Międzynarodowego Biennale Plakatu w Warszawie, co było owocem współpracy ze stołeczną Akademią Sztuk Pięknych. W 2025 r. w tym samym miejscu pojawiła się również wystawa plenerowa „100 lat Konkursu Chopinowskiego w fotografii” przygotowana razem z Narodowym Instytutem Fryderyka Chopina. Z kolei na części ogrodzenia, które flankuje Grób Nieznanego Żołnierza, można poznać historię tego miejsca pamięci, od jego genezy i powstania w arkadach kolumnady Pałacu Saskiego, aż po dziś dzień.
Tłem kolejnych wystaw jest stale zmieniający się obraz terenu odbudowy, który jeszcze podczas pierwszych ekspozycji na ogrodzeniu obejmował przede wszystkim obszar odsłoniętych pozostałości Pałacu Saskiego oraz części kamienic przy ul. Królewskiej. Dziś panorama ta jest już szersza i zawiera także relikty międzywojennej siedziby Ministerstwa Spraw Zagranicznych, czyli Pałacu Brühla, gdzie trwa obecnie drugi sezon badań archeologicznych oraz prace geologiczne, obejmujące większy obszar – również Pałacu Saskiego, Placu Piłsudskiego i Ogrodu Saskiego.
Dofinansowano ze środków Ministra Kultury i Dziedzictwa Narodowego. Odbudowa Pałacu Saskiego, Pałacu Brühla oraz kamienic przy ulicy Królewskiej – koszty przygotowania i realizacji inwestycji
